Η εφημερίδα της «Διοικήσεως και της νήσου Ύδρας»: «Ο Φίλος του Νόμου»

«Τα έντυπα της επανάστασης»

Βασίλης Φουρτούνης: δάσκαλος, αναπληρωματικός Αιρετός ΑΠΥΣΠΕ Αττικής, Αντιπρόεδρος Συλλόγου Εκπ/κών «Ο ΠΕΡΙΚΛΗΣ»

Το πρώτο φύλλο της εφημερίδας ο «ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ» κυκλοφόρησε στις 10 Μαρτίου το 1824 και το τελευταίο στις 27 Μαΐου 1827 στην Ύδρας. Είναι η εφημερίδα με την μεγαλύτερη διάρκεια στην ιστορία του ελληνικού Τύπου την εποχή του μεγαλειώδους εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα του 1821.

Τυπωνόταν τακτικά δυο φορές την εβδομάδα, κάθε Δευτέρα και Παρασκευή, ως ανεξάρτητο φύλλο αρχικά και από το τεύχος 12, της 25 Απριλίου 1824, με βάση το διάταγμα 972, της 14 Απριλίου του ίδιου έτους, ως επίσημη εφημερίδα της «Διοικήσεως και της νήσου Ύδρας» σύμφωνα με την προσθήκη στον αρχικό τίτλο της και είχε πλήρη ενημέρωση με ειδήσεις κυρίως από τον αγώνα των Ελλήνων Ναυτικών Επαναστατών.

Εκδότης ήταν ο φιλέλληνας Ιταλός Ιωσήφ Κιάππε ο οποίος ήξερε πολύ καλά ελληνικά. Ο Κιάππε ήταν από τους πρώτους ξένους που έφθασαν στην επαναστατημένη Ελλάδα. Αντιπροσωπευτικός τύπος του Ευρωπαίου επαναστάτη της εποχής. Είχε σπουδάσει νομικά στη Γαλλία και ακολούθησε τον Ναπολέοντα στις εκστρατείες του πιστεύοντας ότι επρόκειτο να είναι ο απελευθερωτής της Ευρώπης. Μετά την ήττα του τελευταίου στο Βατερλό, ο Κιάππε επέστρεψε στην πατρίδα του και εργάστηκε ως νομικός.

Η επαναστατική ορμή του εν τούτοις τον έφερε και πάλι να συμμετέχει στην επανάσταση της Νάπολης τον Ιούλιο του 1820 και μετά την αιματηρή καταστολή της τον Μάρτιο του 1821 από τους Αυστριακούς, εγκατέλειψε το Λιβόρνο καταφεύγοντας στα Επτάνησα. Στην Ύδρα, όπου έφθασε αμέσως κατόπιν, έζησε όλα τα χρόνια του Αγώνα, έμπιστος των αδελφών Κουντουριώτη.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της υδραίικης εφημερίδας είναι ο συνδυασμός σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα, του ανεπίσημου και του επίσημου δημοσιογραφικού οργάνου, γεγονός που είχε ως επακόλουθο να ακολουθήσει διαφορετική στάση απέναντι στην Διοίκηση, ιδίως στην δεύτερη φάση, όταν αποδεσμεύθηκε από την επίσημη ιδιότητα και άσκησε οξύτατη κριτική εναντίον της εξουσίας και των φορέων της.

Σε κάθε περίπτωση υπήρξε το προσωπικό όργανο του Γεωργίου και Λαζάρου Κουντουριώτη έχοντας την αμέριστη υποστήριξη των δύο αδελφών. Έτσι εξηγείται και ο τοπικός χαρακτήρας της εφημερίδας, πράγμα που χαρακτήρισε άλλωστε τόσο τα «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ» όσο και την «ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΘΗΝΩΝ».

Στο διάστημα που εκπροσωπούσε την Διοίκηση, ο «ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ» δημοσίευε αποφάσεις, ψηφίσματα, πράξεις και εγκυκλίους καθώς και τα Πρακτικά του Βουλευτικού ενώ η ειδησεογραφία, πλούσια και ενδιαφέρουσα, αναφερόταν σε θέματα του πολέμου, σε πολιτικούς χειρισμούς και ιδίως στο μείζον θέμα της διχόνοιας και των εμφυλίων συγκρούσεων. Κείμενα σχετικά με τις δραματικές προεκτάσεις των αντιπαραθέσεων, όπως παρουσιάζονταν στην εφημερίδα της Ύδρας αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι εκφράζουν επίσημες στάσεις και απόψεις, την πολιτική και τα μέτρα της Διοίκησης προκειμένου να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά η ανταρσία.

Ας σημειωθεί ότι και οι άλλες εφημερίδες αυτών των χρόνων αφιέρωναν μεγάλο μέρος της ύλης τους στο σοβαρό αυτό πρόβλημα που έθεσε συχνά σε κίνδυνο την ίδια την έκβαση του Αγώνα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα περιεχόμενα της εφημερίδας, όταν τον Οκτώβριο του 1825 έπαψε να είναι το επίσημο όργανο της διοίκησης και εγκαινίασε αυστηρή κριτική απέναντί της και απέναντι στο επίσημο πια δημοσιογραφικό φύλλο, τη «ΓΕΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ». Συνεργάτες της, όπως οι αδελφοί Αλέξανδρος και Παναγιώτης Σούτσος αρθρογραφούν επωνύμως, υπερασπιζόμενοι κατά τα έτη 1826 και 1827, τις συνταγματικές ελευθερίες και τους συνταγματικούς θεσμούς. Η εφημερίδα περιλαμβάνει άφθονη αρθρογραφία σχετικά με ευαίσθητα θέματα ελευθερίας του Τύπου. Είναι χαρακτηριστικό ότι δημοσιεύτηκαν πολλά κείμενα για να υπερασπιστούν το Θεόκλητο Φαρμακίδη, όταν η Διοίκηση αποφάσισε να του κάνει «έξωση» από την «ΓΕΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ».

Η ειδησεογραφία γίνεται ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα σε τούτη την περίοδο όταν οι πολιτικές εξελίξεις, τα στρατιωτικά γεγονότα, οι εξωτερικές παρεμβάσεις αποκτούν δραματική ένταση. Στο σημείο αυτό να σημειώσουμε ότι η γεωγραφική θέση της Ύδρας ευνοούσε την ανεμπόδιστη επικοινωνία και επομένως επέτρεπε άνετη και πλούσια συγκομιδή ειδήσεων, γεγονός που διευκόλυνε ιδιαίτερα την πληθώρα και την ποικιλία της ύλης.